Kto odpowiada za stan bhp w firmie? I dlaczego nie jest to „behapowiec”

Dzisiejszym wpisem zaczynamy serie wpisów wyjaśniających odpowiedzialność pracodawców i osób kierujących pracownikami za warunki pracy lub stan bhp.
W kolejnych wpisach będziemy te obowiązki rozkładać na czynniki pierwsze.
Wszystko postaram się podać w zrozumiałej formie bez zbędnego żargonu prawnego.

Dziś jako wprowadzenie do tematu zajmiemy się analizą Art. 207 § 1 kodeksu pracy.

Przytoczmy treść przepisu:

Art.  207. [Podstawowe obowiązki pracodawcy w zakresie BHP]

§ 1. Pracodawca ponosi odpowiedzialność za stan bezpieczeństwa i higieny pracy w zakładzie pracy. Na zakres odpowiedzialności pracodawcy nie wpływają obowiązki pracowników
w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy oraz powierzenie wykonywania zadań służby bezpieczeństwa i higieny pracy specjalistom spoza zakładu pracy, o których mowa w art. 237^{11 § 2}.

Przytoczony przepis nakłada na pracodawcę bezwzględny obowiązek zapewnienia bezpieczeństwa i higieny pracy w zakładzie pracy. Odpowiedzialność ta jest uprzednia, bezwarunkowa, niepodzielna i bezwzględna.

1. Zakres obowiązku pracodawcy

Pracodawca ponosi odpowiedzialność za stan bezpieczeństwa i higieny pracy w zakładzie pracy niezależnie od:

1. obowiązków pracowników w dziedzinie bhp,
2. powierzenia zadań służby bhp specjalistom spoza zakładu pracy

Odpowiedzialność ta obejmuje:

1. organizowanie pracy w sposób zapewniający bezpieczne i higieniczne warunki pracy,
2. zapewnianie przestrzegania przepisów oraz zasad bhp,
3. wydawanie poleceń usunięcia uchybień i kontrolę ich wykonania,
4. reagowanie na potrzeby w zakresie bhp oraz dostosowywanie środków do zmieniających się warunków pracy,
5. rozwój polityki zapobiegającej wypadkom i chorobom zawodowym,
6. uwzględnianie szczególnej ochrony dla młodocianych, kobiet w ciąży, karmiących
   i osób niepełnosprawnych,
7. zapewnianie wykonania nakazów organów nadzoru oraz zaleceń społecznego inspektora pracy

2. Charakter odpowiedzialności

1. Bezwarunkowość – pracodawca nie może się zwolnić z odpowiedzialności powołując się na niewykonanie obowiązków przez pracownika.
2. Niepodzielność – działania lub zaniechania innych podmiotów (np. służby bhp) nie zwalniają pracodawcy z odpowiedzialności.
3. Uprzedniość – zanim pracodawca będzie egzekwował obowiązki od pracowników, sam musi zapewnić im bezpieczne środowisko pracy

3. Odpowiedzialność prawna

Pracodawca odpowiada na zasadzie winy (art. 415 k.c. w zw. z k.p.), przy czym nawet najlżejsza postać winy może skutkować odpowiedzialnością za szkodę lub krzywdę pracownika w razie wypadku przy pracy, jeśli do zdarzenia doszło wskutek niedopełnienia obowiązków bhp.

4. Rekomendacje i dobre praktyki dla pracodawców

Aby uniknąć odpowiedzialności za naruszenie art. 207 § 1 k.p., pracodawca powinien:

1. Systematycznie organizować i dokumentować szkolenia bhp (wstępne ogólne
   i stanowiskowe oraz okresowe),
2. Dokonywać oceny i dokumentowania ryzyka zawodowego na wszystkich stanowiskach pracy,
3. Wydawać i egzekwować szczegółowe instrukcje bhp oraz kontrolować ich przestrzeganie,
4. Reagować na zgłaszane potrzeby i sygnały dotyczące bezpieczeństwa, wdrażać środki profilaktyczne i dostosowywać je do zmieniających się warunków,
5. Zapewniać środki ochrony indywidualnej i zbiorowej oraz kontrolować ich stosowanie,
6. Prowadzić rejestry badań i pomiarów czynników szkodliwych, udostępniać wyniki pracownikom,
7. Współpracować z organami nadzoru i wykonywać ich zalecenia,
8. Uwzględniać szczególne potrzeby grup chronionych (młodociani, kobiety w ciąży, osoby niepełnosprawne),
9. Dokumentować wszelkie działania w zakresie bhp (szkolenia, instrukcje, kontrole, decyzje, reakcje na incydenty),
10. Regularnie aktualizować politykę bhp w oparciu o osiągnięcia nauki i techniki oraz zmieniające się warunki pracy

5. Sposoby działania

1. Stworzenie i wdrożenie procedur oraz instrukcji bhp dostosowanych do specyfiki zakładu,
2. Wyznaczenie osób odpowiedzialnych za nadzór nad bhp i zapewnienie im odpowiednich kwalifikacji,
3. Prowadzenie regularnych audytów i kontroli wewnętrznych w zakresie bhp,
4. Zapewnienie skutecznej komunikacji z pracownikami w zakresie zagrożeń i zasad postępowania w sytuacjach awaryjnych,
5. Wdrażanie systemu zgłaszania i analizy incydentów oraz wypadków przy pracy.

Podsumowanie

Pracodawca, aby uniknąć odpowiedzialności za naruszenie art. 207 § 1 k.p., musi aktywnie
i systematycznie realizować obowiązki w zakresie bhp, dokumentować wszelkie działania, reagować na zmieniające się warunki pracy oraz współpracować z organami nadzoru. Odpowiedzialność ta jest bezwzględna i nie może być ograniczona przez działania lub zaniechania pracowników czy osób trzecich. Warto wspomnieć, że pracodawcom w rozumieniu przepisów będzie osoba prowadząca działalność gospodarczą, ale także w przypadku osób prawnych np. członek zarządu spółki z o.o.